Một góc nhìn nhẹ nhàng về cách Truyện Kiều đi từ trang sách cổ đến diễn đàn ngoại giao Việt–Mỹ, trở thành chiếc cầu mềm nối hai dân tộc từng trải qua phong trần.
 |
| Sen tàn, cúc lại nở hoa (Ảnh minh họa) |
(Phong cách CỔ & CŨ – Du Hà Ngọc)
Có những buổi chiều, tôi hay mở cửa sổ nhìn gió lay mấy chiếc lá khô trong sân. Tự nhiên nghĩ: thời cuộc cũng giống chiếc lá thôi – đổi mùa thì đổi sắc, rơi xuống rồi lại xanh trở lại. Người xưa có câu “Sen tàn cúc lại nở hoa”. Lạ lùng thay, câu thơ ấy không chỉ lẩn khuất trong những trang Truyện Kiều đã ố vàng, mà từng được vang lên giữa chính trường quốc tế, nơi các nguyên thủ cân đo từng chữ như cân đo cả thời đại.
Thế là tôi nhớ đến câu chuyện văn hóa Việt Nam len vào ngoại giao Việt–Mỹ, nhẹ như hương chè buổi sớm mà bền như tiếng mõ chùa chiều.
Bill Clinton (2000): Khi mùa mới gõ cửa
Năm 2000, khi Tổng thống Bill Clinton đặt chân đến Việt Nam, cả đất nước vẫn còn bồi hồi như người vừa dọn lại căn nhà cũ, định mời khách phương xa vào chơi. Giữa cuộc gặp gỡ ấy, ông Clinton trích câu:
“Sen tàn cúc lại nở hoa.
Sầu dài, ngày ngắn đông đà sang xuân.”
Một câu thơ mang mùi thời gian, nhưng đứng ở khoảnh khắc ấy lại giống tiếng chuông nhỏ gõ vào quá khứ. Cái mùa chiến tranh tàn tro đã khép, để một mùa mới thắp lên. Tôi tưởng tượng, nếu Nguyễn Du chứng kiến cảnh đó, chắc cũng chỉ khẽ gật đầu: đời xoay vòng, thơ theo đó mà hóa thành nhịp cầu.
Joe Biden (2015): Xóa bớt khoảng cách
Giữa những lớp sương mỏng của lịch sử, Việt Nam và Hoa Kỳ đã bắt đầu tìm lại ánh nắng chung sau nhiều năm nhiều ngả. Từ những cái bắt tay còn dè dặt, đôi bên dần mở lòng bằng sự chân thành. Những chuyến thăm, những lời đối thoại đã xóa bớt khoảng cách, như con đường làng xưa dần hiện ra khi sương sớm tan.
Trước khi kết thúc bài phát biểu của mình trong buổi chiêu đãi chào đón Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Bộ Ngoại giao Mỹ tháng 7/2015, Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden đã đọc hai câu thơ trong Truyện Kiều Nguyễn Du bằng tiếng Anh:
"Thank heaven we are here today,
To see the sun through parting fog and clouds"
"Trời còn để có hôm nay.
Tan sương đầu ngõ vén mây giữa trời".
Barack Obama (2016): Của tin gửi lại một lời
Rồi đến năm 2016, Hà Nội đón Barack Obama. Ông đứng trước hàng ngàn người và đọc:
“Rằng trăm năm cũng từ đây
Của tin gọi một chút này làm ghi.”
Câu Kiều vốn là lời hẹn ước trong tình duyên, vậy mà khi vào bối cảnh ngoại giao lại trở thành lời khẳng định về niềm tin giữa hai quốc gia. Có gì đó rất… Việt Nam: chuyện lớn thì nói bằng cái nhỏ, lời nặng thì gói trong câu thơ nhẹ. Đọc lên nghe như tiếng ai khẽ đặt một tấm lòng giữa bàn nước, mộc mạc mà sâu.
Joe Biden (2023): Sau phong trần là thịnh vượng
Đến lượt Joe Biden năm 2023, khi hai nước nâng cấp thành Đối tác Chiến lược Toàn diện, ông chọn câu:
“Vinh hoa bõ lúc phong trần
Chữ tình ngày lại thêm xuân một ngày.”
Hai câu ấy nghe như tiếng thở phào. Sau mấy chục năm gió bụi, cuối cùng cũng có ngày “bõ”. Ở tuổi nào, ai mà chẳng mong có lúc được nói câu ấy? Quan hệ Việt–Mỹ cũng vậy: sau phong trần là thịnh vượng, sau nghi kỵ là tin cậy. “Chữ tình” trong ngoại giao nghe tưởng xa xôi, mà đôi khi lại chính là cái cần nhất để người ta chịu ngồi lại bên nhau.
Khép lại: Một câu thơ và một nhịp cầu
Ngồi viết đến đây, tôi bỗng thấy Truyện Kiều hóa ra có số phận lạ. Một tác phẩm sinh ra trong nhân tình thế thái của mấy trăm năm trước, nay vẫn nhẹ nhàng bước qua biên giới, góp mặt giữa nghi lễ và thời cuộc. Thơ Nguyễn Du không chỉ được đọc bằng mắt, mà bằng thiện chí của những người muốn hàn gắn.
Và biết đâu, trong một ngày gió nhẹ, khi bạn mở lại trang Kiều đã cũ, bạn sẽ thấy giữa những câu chữ ấy không chỉ có thân phận Thúy Kiều, mà còn có cả bóng dáng một nhịp cầu nối hai dân tộc – bền bỉ, lặng lẽ, và rất đỗi Việt Nam.
Gió chở câu Kiều sang bến mới,
Nối nhịp nhân tình giữa bão giông.
Chuyện cũ khép rồi, hoa lại nở—
Tình người còn ấm giữa thời không.
P/s:
Có những câu thơ đi qua bao thế hệ mà vẫn giữ được sợi tơ mềm của lòng người. Viết lại chuyện này, tôi chỉ muốn nhắc mình: đôi khi lịch sử đổi hướng chỉ bằng một lời nói… hoặc một vần Kiều đọc đúng lúc.
Giữa hai cựu thù, việc dùng các câu Kiều để nói lên "lòng mình" là một sự khôn ngoan hiếm có. Chắc chỉ có người Mỹ mới thế!
---
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét