Phong cách Cổ & Cũ - Du Hà Ngọc
Có những chuyện trong đời, con người ta đi hết một vòng dâu bể mới hiểu rằng:
Không phải điều gì mình mong cũng thuộc về mình.
Và cũng không phải điều gì mất đi đều là bất hạnh.
 |
| Ảnh minh họa |
Nguyễn Du, sau bao nhiêu biến động của một kiếp người và một thời đại, đã gửi lại trong Truyện Kiều những câu thơ tưởng như giản dị mà chứa cả một triết lý nhân sinh sâu thẳm:
“Hoa trôi bèo dạt đã đành,
Biết duyên mình, biết phận mình thế thôi.”
Nghe qua tưởng là lời cam chịu.
Nhưng đọc kỹ, đó lại là sự tỉnh thức.
Người ta khổ, phần nhiều không phải vì nghịch cảnh.
Mà vì không chấp nhận nghịch cảnh.
Cố giữ một điều đã xa.
Cố níu một người đã đổi.
Cố đòi cuộc đời phải giống như điều mình tưởng tượng.
Đến khi sức cùng lực kiệt mới hiểu rằng: có những dòng sông chỉ có thể xuôi theo dòng chảy của nó.
Biết duyên mình là biết điều gì nên giữ.
Biết phận mình là hiểu điều gì cần buông.
Ấy không phải đầu hàng số phận.
Mà là thôi chống lại những gì không thể đổi thay.
Nhưng Nguyễn Du không dừng lại ở đó.
Nếu chỉ biết duyên, biết phận, con người rất dễ rơi vào sự an phận.
Cho nên ông mở ra một cánh cửa khác:
“Thiện căn ở tại lòng ta,
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.”
Đó là lúc con người bước từ chỗ chấp nhận sang chỗ chuyển hóa.
Duyên là cái đã gặp.
Phận là cái đang mang.
Còn tâm là điều ta đang gieo.
Duyên có thể do trời đất.
Phận có thể do hoàn cảnh.
Nhưng tâm lại thuộc về lựa chọn của chính mình.
Trong luật nhân quả của phương Đông, điều ấy vô cùng sâu sắc.
Nhân hôm qua tạo nên duyên hôm nay.
Nhưng tâm hôm nay lại tạo nên quả ngày mai.
Cho nên người hiểu đạo lý không oán trách số phận.
Họ lặng lẽ sửa mình.
Họ biết rằng muốn đổi vận trước hết phải đổi tâm.
Nhìn lại xã hội hôm nay, lời Nguyễn Du dường như vẫn còn nguyên giá trị.
Người ta học thật nhiều để có tài.
Người ta cố gắng thật nhiều để có danh.
Người ta tranh đua thật nhiều để có lợi.
Nhưng đôi khi lại quên mất điều quan trọng nhất.
Đó là giữ cho lòng mình còn đủ thiện lương.
Tài năng có thể giúp một người thành công.
Nhưng chỉ có đạo đức mới giúp họ được tin cậy.
Tài năng có thể đưa một con thuyền ra khơi.
Nhưng chữ tâm mới là chiếc la bàn để nó không lạc hướng.
Bởi vậy, sau cùng, điều còn lại trong đời không phải là ta đã kiếm được bao nhiêu, đạt được bao nhiêu hay nổi tiếng đến mức nào.
Mà là ta đã sống tử tế với người khác ra sao.
Đã để lại điều gì tốt đẹp cho cuộc đời.
Nguyễn Du viết về Kiều cách đây hơn hai trăm năm.
Nhưng dường như ông vẫn đang nhắn nhủ với người hôm nay:
Biết duyên để lòng thanh thản.
Biết phận để sống an nhiên.
Và giữ chữ tâm để vượt lên mọi thăng trầm của số phận.
Bởi tài năng có thể làm nên sự khác biệt.
Nhưng chỉ có chữ tâm mới làm nên giá trị của một con người.
 |
| Ảnh minh họa |
Duyên như chiếc lá cuối mùa,
Gió đưa về bến hay đưa xa bờ.
Tài cao chưa chắc nên thơ,
Tâm trong một chút hóa ngàn mùa xuân.
P/S:
Giữa thời đại người ta đo nhau bằng thành tựu, Nguyễn Du lại nhắc ta đo lòng mình bằng sự tử tế. Có lẽ đó là thứ giá trị xưa nhất, nhưng cũng là điều hiện đại nhất.
