Mã Giám Sinh trong Truyện Kiều – kẻ “mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao”

   Nhân vật Mã Giám Sinh trong Truyện Kiều của Nguyễn Du đại diện cho lớp người trí thức suy đồi trong xã hội phong kiến.

Vẻ ngoài bóng bẩy giả danh trí thức 

   Trong đời, có một hạng người thoạt nhìn rất ra dáng tử tế. Áo quần phẳng phiu, lời nói trơn tru, dáng điệu đạo mạo. Nhưng chỉ cần một cử chỉ, một câu buột miệng, là cái ruột rỗng bên trong lộ ra ngay. Mã Giám Sinh trong Truyện Kiều của Nguyễn Du chính là một kẻ như thế.

Ảnh tưởng tượng và trợ giúp của công nghệ📷

  Chân dung qua bút pháp Nguyễn Du 

   Nguyễn Du không cần dài dòng. Chỉ vài nét bút mảnh như tơ mà sắc như dao, ông đã dựng lên cả chân dung một kẻ giả danh trí thức:

“Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao,

Trước thầy sau tớ lao xao,....”

   Chỉ bấy nhiêu câu, một ông “giám sinh” nửa mùa hiện ra rõ nét: học hành chẳng bao nhiêu, lại ưa làm dáng. “Nhẵn nhụi” không chỉ là râu tóc, mà như thể cạo sạch cả phong thái của người học trò chân chính. “Bảnh bao” đến mức hóa kệch cỡm. Cái cảnh “trước thầy sau tớ” tưởng là oai nghi lễ nghĩa, thực chất chỉ là màn phô trương của một kẻ đi mua người.

   Kiều khi ấy vừa rơi vào cảnh bán mình chuộc cha. Nỗi đau còn chưa kịp nguôi, thì Mã Giám Sinh đã xuất hiện — lạnh lùng, tỉnh táo, tính toán từng li từng tí.

Bản chất con buôn lạnh lùng 

“Cò kè bớt một thêm hai,

Giờ lâu ngã giá vàng ngoài bốn trăm.”

   Chỉ hai câu thơ mà phơi bày trọn vẹn bản chất con buôn. Kiều — một con người — bị đem ra mặc cả không khác gì món hàng ngoài chợ.

“Đắn đo cân sắc cân tài,

Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ.”

   Những động từ “cân”, “ép”, “thử”, “ngã giá”, “cò kè” nối tiếp nhau lạnh lùng. Nguyễn Du không hề nói thẳng một lời kết tội, nhưng chính chuỗi hành động ấy đã cho thấy: con người bị hạ xuống thành đối tượng mua bán.

   Ý nghĩa xã hội và thông điệp nhân sinh 

   Không phải Mã Giám Sinh không biết Kiều là ai. Hắn biết rõ. Chỉ là hắn không coi con người là con người, mà là thứ có thể định giá bằng vàng.

   Đọc đoạn này, ta không chỉ thấy một Mã Giám Sinh thô lỗ, mà thấy cả một lớp trí thức suy đồi trong xã hội phong kiến: khoác áo học hành, miệng nói lễ nghĩa, nhưng trong lòng là sự tính toán trần trụi.

Liên hệ hiện đại 

   Và nghĩ rộng ra, bóng dáng ấy không chỉ có trong quá khứ. Ở đâu đó trong đời nay, vẫn có những kẻ mang danh tri thức, đạo đức, nhưng sẵn sàng buôn bán danh dự, cảm xúc và nhân phẩm của người khác.

   Nguyễn Du thương Kiều. Nhưng ông cũng đau cho đời. Bởi đời nào cũng có những “Mã Giám Sinh”: trơn tru, láng bóng, mà rỗng ruột.

Kết lại 

   Có người nói: “Đọc Kiều để thương cho Kiều.” 

   Tôi thì nghĩ: đọc Kiều để soi lại mình. 

   Đừng làm Mã Giám Sinh.

   Đừng để vẻ ngoài đánh bóng che khuất lương tri.

   Và đừng bao giờ coi con người là thứ có thể mua bán.

Mày râu láng bóng lời hoa,

Bên trong rỗng ruột, bên ngoài bày sang.

Cân người như thể cân vàng,

Một đời chữ nghĩa bán ngang chợ đời.

Áo dài che một nụ cười,

Nhân tâm cạo sạch còn người hay không?

P/s:

   Đời, có khi chẳng cần “mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao”.

   Chỉ cần một tấm lòng thật — đã sáng hơn mọi thứ học vị phù hoa.