Tú Bà Trong Truyện Kiều Của Nguyễn Du

    Nhân vật Tú Bà trong Truyện Kiều – người đàn bà giảo hoạt, tàn nhẫn mà cũng đáng thương. Dưới ngòi bút Nguyễn Du, Tú Bà hiện lên vừa là thủ phạm, vừa là nạn nhân của xã hội phong kiến.

 Khi nhân tình hóa tro son

   Ngày xưa, mỗi khi nhắc đến hai chữ Tú Bà, ai cũng chau mày. Cái tên nghe đã sặc mùi son phấn, lại thêm cái vẻ “nửa quý bà, nửa mẹ mìn” khiến người ta vừa sợ vừa ghét. Thế nhưng, nếu ngồi lại đọc kỹ Truyện Kiều, có khi ta lại thấy... tội nghiệp cho bà ta — một người đàn bà bị đời đẩy vào ngõ cụt, rồi cũng học cách mưu sinh bằng sự giảo hoạt.

Tú Bà  - Do tưởng tượng và trợ giúp của công nghệ📷

Một “quý bà” của lầu xanh

   Không rõ Nguyễn Du có cố tình hay không, mà khi tả Tú Bà, ông chỉ lướt nhẹ, không nói dung mạo, không khen chê. Vậy mà người đọc vẫn hình dung ra được một “nữ doanh nhân” kiểu cổ — lắm son phấn, nhiều toan tính.

   Bà ta cùng Mã Giám Sinh là cặp bài trùng của giới buôn người: ông thì đi tuyển, bà thì thu nhận, cùng kiếm ăn trên nước mắt người khác. Một tay già dặn trong nghề, Tú Bà biết rõ thế nào là “mặt khách, mặt hàng”, thế nào là “giữ mối, nuôi quân”.

   Nhìn mà chua xót: giữa thời phong kiến đầy giả trá, những người như Tú Bà đâu hẳn sinh ra đã độc ác — chỉ là họ chọn cách tồn tại, bằng mọi giá.

Giảo hoạt mà đáng sợ

   Tú Bà có một thứ “nghệ thuật sống” khiến người đọc vừa khinh, vừa phải nể. Khi Kiều toan tự vẫn, bà đổi giọng ngọt ngào:

 “Ngọt ngào hứa nẻo xe tơ,

Mặn mà thì lại gió đưa đi đằng.”

   Nghe thì êm như ru, mà trong bụng đã tính đường hại người. Đó là một thứ ngọt của thuốc mê, khiến Kiều lầm tưởng mình được cứu.

   Rồi khi Kiều chống lại, bà ta trở mặt nhanh hơn lật bàn tay. “Đánh cho đổ máu, trói vào lầu xanh” — những hành động lạnh lùng ấy đủ thấy Tú Bà là một con người đã chai sạn với lòng thương.

Nạn nhân của xã hội, hay thủ phạm của nỗi đau?

   Có người ghét Tú Bà, có người thương. Nguyễn Du — bằng tấm lòng nhân đạo của mình — không hề chửi mắng, mà để cho bà hiện lên trong cái bóng mờ của bi kịch.

   Một người đàn bà từng xuân sắc, từng bị đời vùi dập, giờ trở lại “trị đời” bằng cách khác. Ở bà, ta thấy sự tàn nhẫn của kẻ từng bị tàn nhẫn đối xử.

   Thành ra, Tú Bà vừa là thủ phạm, vừa là sản phẩm của thời thế.

   Giữa một xã hội lấy đồng tiền làm thước đo, làm gì còn ai sạch sẽ?

Kết – Một người đàn bà trong guồng xoáy

   Khép lại câu chuyện, ta vẫn nhớ Tú Bà như nhớ một nhân vật… khó ghét trọn vẹn. Bà không đáng thương như Kiều, cũng chẳng đáng khinh như Mã Giám Sinh. Bà chỉ là một người đàn bà đã quá lâu sống trong bùn, đến mức coi mùi tanh là bình thường.

   Và biết đâu, giữa những đêm vắng trong lầu son, bà cũng từng tự hỏi — “Nếu ngày ấy mình khác đi, liệu đời có tha?”

   Nhưng thôi, hỏi chi nữa. Thời ấy, đàn bà như hoa bị hái sớm, có ai được chọn số phận đâu.

 Lời ngẫm cuối

 Người đời ai trắng cho vừa,

Cũng khi son phấn, cũng thừa dối gian.

Thương cho một kiếp hồng nhan,

Đổi duyên lấy chợ, đổi vàng lấy đau.

P/s:

   Ở đời, có người ác vì muốn ác, có người ác vì… đã từng bị đời làm cho khổ quá. Tú Bà chắc thuộc hạng thứ hai.

---